Wie na een coronabesmetting maandenlang niet opknapt, komt op enig moment uit bij rood licht therapie long covid. Vaak nadat al veel anders is geprobeerd. U verdient een eerlijk antwoord, ook als dat ongemakkelijk is: het onderzoek naar photobiomodulatie bij long covid staat nog in de kinderschoenen. Er is geen bewijs dat rood of nabij-infrarood licht long covid geneest of verhelpt. Wie u iets anders belooft, moet u wantrouwen. Wat er wél te zeggen valt, leest u hieronder.

Wat weten we echt over rood licht therapie bij long covid?

Het onderzoek naar rood licht therapie bij long covid bestaat vooral uit kleine studies, pilots en casusbeschrijvingen, meestal zonder goede controlegroep. Er is geen bewijs dat photobiomodulatie long covid geneest. Het mechanisme is biologisch plausibel en deelnemers melden soms minder vermoeidheid, maar dat is iets anders dan aangetoonde werkzaamheid.

Wij verkopen panelen, dus u mag kritisch zijn op wat wij schrijven. Juist daarom deze zin: wie u vertelt dat een lamp uw klachten wegneemt, verkoopt u hoop in plaats van informatie. Dat is het schadelijkste wat een aanbieder hier kan doen.

Het redeneerspoor: vermoeidheid en mitochondriën

Toch is het geen toeval dat mensen bij zoektermen als photobiomodulatie long covid en long covid LED uitkomen. Er loopt een redeneerspoor dat serieus te nemen is.

Aanhoudende vermoeidheid na een infectie wordt in onderzoek in verband gebracht met een verstoorde mitochondriale functie. Mitochondriën zijn de energiecentrales van de cel: zij maken ATP, de brandstof waar vrijwel elk proces op draait. Bij een deel van de mensen met post covid vermoeidheid zijn aanwijzingen dat dit systeem minder efficiënt werkt, met een verminderde inspanningstolerantie als gevolg.

Photobiomodulatie grijpt op dat systeem aan. In de elektronentransportketen zit cytochroom c oxidase, een enzym dat lichtgevoelig is voor rood licht rond 660 nanometer en nabij-infrarood van 830 tot 850 nanometer. Bij belichting komt stikstofmonoxide los, versnelt de ATP-productie en ontstaan korte stoten reactieve zuurstof die als reparatiesignaal werken. Meer daarover op onze pijlerpagina over hoe rood en nabij-infrarood licht werken.

De redenering is dus: als de klachten samenhangen met een haperende energiehuishouding, en LED-therapie daarop aangrijpt, dan zou licht kunnen helpen. En precies daar begint het probleem.

Plausibel is iets anders dan bewezen

De medische geschiedenis staat vol met plausibele mechanismen die in de praktijk niets opleverden. Een mechanisme vertelt u dat iets zou kúnnen werken. Een klinische studie vertelt u of het verschil maakt, en hoeveel. Dat tweede deel ontbreekt hier grotendeels:

• Kleine pilotstudies, vaak zonder placebogroep of blindering.
• Sterk uiteenlopende protocollen in golflengte, dosis en behandelduur, waardoor resultaten nauwelijks vergelijkbaar zijn.
• Uitkomstmaten op basis van vragenlijsten, gevoelig voor verwachting en voor het grillige verloop van long covid.
• Geen langlopende opvolging, dus geen zicht op wat er na een half jaar overblijft.

Daar komt bij dat long covid geen enkelvoudig ziektebeeld is. Onder dezelfde noemer vallen mensen met benauwdheid, mensen met cognitieve klachten en mensen met uitputting na de geringste inspanning. Waarschijnlijk gaat het om verschillende mechanismen. Wat bij de ene groep iets doet, kan bij de andere averechts uitpakken.

De bredere onderzoeksbasis achter photobiomodulatie, die bij huid, pijn en weefselherstel steviger is, vindt u op onze pagina over wetenschappelijk onderzoek naar rood licht therapie. Sterk bewijs voor de ene toepassing zegt niets over de andere.

Post-exertionele malaise: de belangrijkste waarschuwing

Als u één ding uit dit artikel meeneemt, laat het dit zijn. Veel mensen met long covid hebben last van post-exertionele malaise: een verergering van klachten die pas uren tot dagen ná inspanning optreedt en weken kan aanhouden. Die vertraging maakt het verraderlijk: tijdens de sessie voelt u niets, twee dagen later ligt u plat.

Een lichtsessie is voor het lichaam niet niets. U staat of zit stil, u wordt warm, er komt een prikkel bij. Bij een smalle belastbaarheid kan dat al genoeg zijn om over de grens te gaan. Het gebruikelijke advies van tien tot vijftien minuten geldt hier niet.

Overleg daarom vóór u begint met uw behandelend arts of een post-covid-fysiotherapeut. Zij kennen uw belastbaarheid en kunnen meekijken of dit past binnen het opbouwschema waar u al mee werkt. Rood licht therapie vervangt geen medisch traject en geen begeleide revalidatie.

Voorzichtig starten met rood licht therapie bij long covid

Kiest u er samen met uw behandelaar voor om het te proberen, dan begint u lager en bouwt u langzamer op dan bij elke andere toepassing. Onderstaand schema is een kader, geen voorschrift.

Een paar regels die daarbij horen:

• Verhoog nooit twee dingen tegelijk: of de duur, of de frequentie, of de afstand.
• Wacht na elke verhoging minstens twee weken, zodat een vertraagde reactie zichtbaar kan worden.
• Houd een logboek bij: datum, duur, afstand en hoe u zich de twee dagen erna voelde.
• Nemen uw klachten toe, stop dan. Niet minderen, stoppen. Overleg daarna met uw behandelaar voordat u opnieuw begint, op een lager niveau.
• Merkt u na acht tot twaalf weken werkelijk niets, dan voegt het bij u waarschijnlijk niets toe.

Het slaapspoor en het herstelspoor

Realistischer dan hopen op genezing is kijken naar twee deelklachten die bij long covid vaak meespelen en waar het bewijs iets steviger staat.

Het eerste is slaap. Veel mensen met post covid vermoeidheid slapen slecht, en slechte nachten maken alle andere klachten zwaarder. Rood licht onderdrukt de melatonineproductie niet, in tegenstelling tot blauw licht, waardoor een korte avondsessie in principe kan zonder het inslapen te verstoren. Hoe dat samenhangt met uw interne klok, leest u in het artikel over rood licht therapie en slaap. Ook daar zijn de studies klein en de effecten bescheiden.

Het tweede is lokaal herstel. Spierklachten en stijfheid komen veel voor na een langdurig ziektebeloop. Bij pijn en weefselherstel is de onderzoeksbasis het sterkst: macrofagen verschuiven naar een herstellende modus en de microcirculatie verbetert. Dat staat beschreven in de artikelen over rood licht therapie bij pijn en ontstekingen en over rood licht therapie bij spierherstel. Die artikelen gaan uit van een normale belastbaarheid. Voor u gelden de lagere doseringen uit de tabel hierboven.

Beide sporen zijn bescheidener dan wat u zocht. Ze zijn ook eerlijker: beter slapen en minder stijfheid zijn geen kleine dingen wanneer uw dagen maandenlang smal zijn.

Waar u op moet letten bij beloftes

De markt rond long covid trekt aanbieders aan die weinig te verliezen hebben. Signalen om afstand te nemen:

• Er wordt gesproken over genezing, herstel binnen enkele weken of het "uitschakelen" van ontstekingen.
• Er worden succesverhalen getoond zonder enige verwijzing naar onderzoek.
• Er wordt aangeraden medicatie of revalidatie af te bouwen voor lichttherapie.
• Het apparaat vermeldt geen gemeten irradiance, alleen wattages van de LED's.

Dat laatste is technisch relevant. Voor klinisch relevante effecten wordt doorgaans minimaal ongeveer 100 mW/cm² op de behandelplek aangehouden. Goedkope apparaten halen 20 tot 30 mW/cm². Panacea-panelen meten gekalibreerd 130 tot 200 mW/cm² op 15 cm. Dat zegt iets over het apparaat, en niets over de vraag of licht bij long covid werkt.

Welk apparaat past bij dit doel

Als u het probeert, wilt u op ruime afstand voldoende licht krijgen zonder dat een sessie lang duurt. Een groot paneel zoals de ATP Pro 1500 maakt dat mogelijk: u blijft op 30 cm, bereikt een groot deel van het lichaam tegelijk en houdt de sessie kort. Zitten in plaats van staan verdient hier de voorkeur. Een bril wordt meegeleverd, ogen sluiten kan ook.

Twijfelt u? Plan gerust een gratis videogesprek van vijftien minuten in met een specialist. Geen verkooppraatje: bij long covid is "wacht hier nog even mee en overleg eerst met uw arts" een uitkomst die wij regelmatig geven. Onder dit artikel leest bovendien altijd een mens mee: stelt u een vraag in de reacties, dan krijgt u binnen 24 uur antwoord van een collega.

Veelgestelde vragen

Helpt rood licht therapie tegen long covid?

Dat is niet aangetoond. Het onderzoek bestaat uit kleine studies en pilots, vaak zonder controlegroep. Er is geen bewijs dat rood licht therapie long covid geneest of wegneemt. Het mechanisme is plausibel en sommige gebruikers melden minder vermoeidheid, maar dat is geen aangetoonde werkzaamheid.

Waarom wordt photobiomodulatie bij long covid dan toch genoemd?

Omdat aanhoudende vermoeidheid in onderzoek in verband wordt gebracht met een verstoorde mitochondriale functie, en photobiomodulatie via cytochroom c oxidase op datzelfde systeem aangrijpt. Die redenering verklaart waarom het onderzocht wordt, maar bewijst niet dat het bij patiënten verschil maakt.

Ik heb post-exertionele malaise. Kan ik dit veilig proberen?

Alleen na overleg met uw arts of een post-covid-fysiotherapeut. Een sessie is een prikkel en kan bij een smalle belastbaarheid te veel zijn, waarbij de terugslag pas dagen later komt. Begin extreem laag, drie tot vijf minuten op 30 cm, en stop bij toename van klachten.

Hoe lang duurt het voordat ik iets zou merken?

Rood licht werkt niet als pijnstiller, het bouwt op. Bij normale belastbaarheid komt effect na vier tot zes weken. Bij long covid bouwt u langzamer op, dus reken op acht tot twaalf weken voordat u iets kunt beoordelen. Merkt u dan niets, dan voegt het waarschijnlijk niets toe.

Kan ik hiermee mijn revalidatie of medicatie vervangen?

Nee. Rood licht therapie vervangt geen arts, geen medicatie en geen begeleide revalidatie. Bouw nooit iets af omdat u met licht begint. Wie u dat aanraadt, handelt onverantwoord. Zie dit hooguit als iets wat naast uw behandeling staat, en bespreek het vooraf met uw behandelaar.

Wilt u eerst rustig sparren? Bekijk de ATP Pro 1500 of neem contact op. Wij denken graag mee, ook als de conclusie is dat dit nu niet het juiste middel voor u is.