Mitochondriën en ATP: zo werkt rood licht op je cellen

Elke beweging die je maakt, elke gedachte en elk herstelproces in je huid kost energie. Die energie wordt gemaakt door de mitochondriën in je cellen, in de vorm van een molecuul dat ATP heet.

In deze uitleg lees je hoe dat werkt, wat rood en nabij-infrarood licht met dit proces te maken heeft, en wat onderzoek daar wel en niet over zegt.

Wat zijn mitochondriën?

Mitochondriën zijn kleine structuren in bijna al je cellen. Ze worden vaak de energiecentrales van de cel genoemd, omdat ze voedingsstoffen en zuurstof omzetten in bruikbare energie.

Cellen die veel energie verbruiken, zoals die van je hart, hersenen en spieren, bevatten er de meeste. Een spiercel kan er honderden tot duizenden hebben.

Wat is ATP en waarom heb je het nodig?

ATP (adenosinetrifosfaat) is de energievaluta van je lichaam. Spieren die samentrekken, zenuwen die signalen doorgeven en cellen die zich herstellen: ze gebruiken allemaal ATP.

Als een cel energie nodig heeft, splitst ze ATP in ADP en een fosfaatgroep. Daarbij komt energie vrij. Daarna zetten de mitochondriën ADP weer om in ATP, en zo gaat het de hele dag door.

Je lichaam slaat nauwelijks ATP op. Het maakt het voortdurend opnieuw aan. Naar schatting draai je per dag ongeveer je eigen lichaamsgewicht aan ATP om.

Hoe maken mitochondriën ATP?

Dat gebeurt in drie stappen.

1. Glycolyse

In het vocht van de cel wordt glucose afgebroken tot pyruvaat. Dit levert een kleine hoeveelheid ATP op en kan ook zonder zuurstof.

2. De citroenzuurcyclus

Pyruvaat gaat de mitochondriën in en wordt verder afgebroken. Daarbij ontstaan de energierijke moleculen NADH en FADH₂, die nodig zijn voor de laatste stap.

3. De elektronentransportketen

Hier wordt verreweg het meeste ATP gemaakt. In het binnenste membraan van de mitochondriën geven vier eiwitcomplexen elektronen aan elkaar door. Daardoor ontstaat een soort waterdruk van protonen, die een "turbine" aandrijft: het enzym ATP-synthase.

Aan het eind van de keten zit cytochroom c-oxidase (complex IV). Dat enzym geeft de elektronen door aan zuurstof. Juist dit enzym speelt de hoofdrol bij rood licht.

Wat doet rood licht met je mitochondriën?

Cytochroom c-oxidase bevat koper- en ijzercentra die licht kunnen opnemen (Karu, 2010). In onderzoek naar dit effect gaat het om licht van ongeveer 590 tot 1100 nm: van geel-oranje, via rood, tot nabij-infrarood.

De rem die loskomt

De meest gangbare verklaring gaat over stikstofmonoxide (NO). Dat molecuul kan zich aan cytochroom c-oxidase binden en werkt dan als een rem: zuurstof kan minder goed binden en de energieproductie vertraagt.

Licht van de juiste golflengte kan NO van het enzym losmaken. Daardoor kan zuurstof weer binden, stromen de elektronen sneller door en stijgt de ATP-productie (de Freitas & Hamblin, 2016).

Wat er daarna gebeurt

Na die eerste stap volgen signalen in de cel, onder meer via kortstondig iets meer reactieve zuurstof en via calcium. Die signalen zetten genen aan die te maken hebben met herstel, celdeling en de eigen antioxidantverdediging van de cel (de Freitas & Hamblin, 2016; Maghfour et al., 2024).

Niet het hele verhaal

Wetenschappers zijn het er nog niet over eens dat cytochroom c-oxidase de enige verklaring is. Er zijn ook aanwijzingen voor andere routes, zoals lichtgevoelige ionkanalen en een effect op water in de cel (Hamblin & Liebert, 2022). Het mechanisme wordt dus nog volop onderzocht.

Wat laat onderzoek bij mensen zien?

Het meeste onderzoek naar mitochondriën is gedaan in cellen en bij dieren. Er zijn ook studies bij mensen. Een paar voorbeelden:

• Meting in het lichaam. Onderzoekers belichtten de onderarm van 11 gezonde deelnemers met 1064 nm laserlicht en maten met spectroscopie een toename van geoxideerd cytochroom c-oxidase en zuurstofrijk bloed, vergeleken met een placebo (Wang et al., 2016). Later zagen ze hetzelfde in de prefrontale hersenschors (Wang et al., 2017).
• Huid. In een gecontroleerde studie met 136 deelnemers kregen de behandelgroepen 30 sessies rood of rood plus nabij-infrarood licht. Zij lieten een verbetering zien in huidruwheid en in de collageendichtheid gemeten met echografie, vergeleken met de controlegroep (Wunsch & Matuschka, 2014).
• Rimpels rond de ogen. Bij 137 vrouwen leidden 10 sessies met 590 nm of 660 nm licht tot ongeveer 30% minder rimpelvolume rond de ogen (Mota et al., 2023).

Overzichtsstudies plaatsen ook een kanttekening: veel studies zijn klein, gebruiken verschillende instellingen en worden soms door fabrikanten betaald (Glass, 2021). Zie onderzoek daarom als richting, niet als garantie.

Meer is niet altijd beter

Licht werkt volgens een zogeheten bifasische dosisrespons. Te weinig licht doet weinig. Een passende dosis geeft het grootste effect. Bij veel meer licht neemt het effect weer af (Huang et al., 2011).

Daarom gaat het niet alleen om de golflengte, maar ook om de lichtsterkte, de afstand en de duur van een sessie (Maghfour et al., 2024). Houd je aan de aanbevolen sessietijd in de handleiding van je apparaat.

Welke golflengtes zijn het meest onderzocht?

Voor mitochondriën gaat het om drie groepen:

• Geel-oranje licht (rond 590 nm) werkt in de bovenste huidlagen.
• Rood licht (ongeveer 600 tot 700 nm) werkt vooral in de huid.
• Nabij-infrarood licht (ongeveer 700 tot 1100 nm) komt dieper.

Wil je per golflengte weten wat die doet en hoe diep die komt? Lees dan onze uitleg over golflengtes van rood licht.

Hoe ondersteun je je mitochondriën in het dagelijks leven?

Licht is maar één factor. De basis ligt bij je leefstijl:

• Bewegen. Vooral duurtraining zet je lichaam aan om meer en betere mitochondriën te maken, en krachttraining helpt je spieren op peil te houden.
• Slapen. Tijdens je slaap herstellen cellen zich en ruimen ze beschadigde onderdelen op.
• Gevarieerd eten. Je mitochondriën hebben onder meer B-vitamines, ijzer en magnesium nodig om goed te werken.
• Daglicht. Zonlicht bevat van nature rood en nabij-infrarood licht. Even naar buiten gaan is altijd een goed begin.

Rood licht therapie kan daar een aanvulling op zijn, geen vervanging.

Veelgestelde vragen

Kan rood licht je mitochondriën herstellen?

Onderzoek laat zien dat rood en nabij-infrarood licht de activiteit van cytochroom c-oxidase kan verhogen. Of dat bij jou merkbaar iets verandert, hangt af van je situatie, de dosis en hoe vaak je het gebruikt. Resultaten verschillen per persoon.

Hoe lang duurt het voordat je iets merkt?

In de huidstudies hierboven werd gemeten na 10 sessies in 4 weken en na 30 sessies in ongeveer 15 weken. Regelmaat is belangrijker dan lange sessies.

Werkt het licht door kleding heen?

Nauwelijks. Kleding houdt het meeste licht tegen. Gebruik rood licht daarom op de blote huid.

Is rood licht veilig?

Rood licht therapie wordt in onderzoek over het algemeen goed verdragen. De meest genoemde bijwerking is tijdelijke roodheid van de huid (Maghfour et al., 2024). Kijk niet langdurig recht in het licht en volg de handleiding van je apparaat. Heb je klachten of gebruik je medicijnen die je lichtgevoelig maken? Overleg dan eerst met je arts.

Verder lezen

• Golflengtes rood licht: wat doen 590 tot 1072 nm?
• Uitleg over rood en infrarood licht
• Uitleg over rood licht therapie

Bronnen

1. de Freitas LF, Hamblin MR. Proposed mechanisms of photobiomodulation or low-level light therapy. IEEE Journal of Selected Topics in Quantum Electronics, 2016. Bekijk studie
2. Karu T. Mitochondrial mechanisms of photobiomodulation in context of new data about multiple roles of ATP. Photomedicine and Laser Surgery, 2010. Bekijk studie
3. Maghfour J, et al. Photobiomodulation CME part I: overview and mechanism of action. Journal of the American Academy of Dermatology, 2024. Bekijk studie
4. Hamblin MR, Liebert A. Photobiomodulation therapy mechanisms beyond cytochrome c oxidase. Photobiomodulation, Photomedicine, and Laser Surgery, 2022. Bekijk studie
5. Wang X, et al. Interplay between up-regulation of cytochrome-c-oxidase and hemoglobin oxygenation induced by near-infrared laser. Scientific Reports, 2016. Bekijk studie
6. Wang X, et al. Up-regulation of cerebral cytochrome-c-oxidase and hemodynamics by transcranial infrared laser stimulation. Journal of Cerebral Blood Flow & Metabolism, 2017. Bekijk studie
7. Wunsch A, Matuschka K. A controlled trial to determine the efficacy of red and near-infrared light treatment in patient satisfaction, reduction of fine lines, wrinkles, skin roughness, and intradermal collagen density increase. Photomedicine and Laser Surgery, 2014. Bekijk studie
8. Mota LR, et al. Photobiomodulation reduces periocular wrinkle volume by 30%: a randomized controlled trial. Photobiomodulation, Photomedicine, and Laser Surgery, 2023. Bekijk studie
9. Glass GE. Photobiomodulation: the clinical applications of low-level light therapy. Aesthetic Surgery Journal, 2021. Bekijk studie
10. Huang YY, et al. Biphasic dose response in low level light therapy: an update. Dose-Response, 2011. Bekijk studie

Geschreven door Chaya Bollebakker, oprichter van Panacea Light Therapy. Bijgewerkt op 15 oktober 2026.

Rood licht therapie is een wellness-toepassing en geen vervanging van medische zorg. Resultaten verschillen per persoon. Overleg bij klachten met je arts.